Article on other languages:
- Afrika
- Afrika
- Afrika
- አፍሪቃ
- Africa
- Affrica
- أفريقيا
- ܐܦܪܝܩܐ
- আফ্ৰিকা
- África
- آفریقا
- Африка
- Afrika
- Aprika
- Афрыка
- Африка
- Afrika
- আফ্রিকা
- ཧྥི་ཀྲོའུ་གླིང་
- Afrika
- Afrika
- Àfrica
- Hĭ-ciŭ
- Aprika
- Afrika
- Afrika
- Afrika
- Афрїка
- Африка
- Affrica
- Afrika
- Afrika
- Afrika
- Afrika
- ཨཕ་རི་ཀ་
- Αφρική
- Africa
- Afriko
- África
- Aafrika
- África
- آفریقا
- Afirik
- Afrikka
- Afrika
- Afrique
- Africa
- Afriche
- Afrika
- An_Afraic
- 非洲
- Afraga
- África
- આફ્રિકા
- Yn_Affrick
- Fî-chû
- ‘Apelika
- אפריקה
- अफ़्रीका
- Afrika
- Afrika
- Afrik
- Afrika
- Աֆրիկա
- Africa
- Afrika
- Africa
- Africa
- Africa
- Afrika
- Afríka
- Africa
- ᐊᑉᕆᖄ/apriqaa
- アフリカ
- frikytu'a
- Afrika
- აფრიკა
- Afrika
- Tafriqt
- Afelika
- Африка
- ಆಫ್ರಿಕಾ
- 아프리카
- Affrika
- Afrîka
- Африка
- Afrika
- Африка
- Africa
- Afrika
- Afrika
- Afrika
- Africa
- Africa
- Afríka
- ອາຟຣິກກາ
- Afrika
- Āfrika
- Afrika
- Африка
- ആഫ്രിക്ക
- Африк
- आफ्रिका
- Afrika
- Afrika
- အာဖရိက
- Africān
- Afrika
- अफ्रीका
- Afrika
- Afrika
- Afrika
- Afrika
- Afrique
- Łizhiní_bikéyah
- Africa
- Africa
- Afrikaa
- Afrika
- Africa
- Afrika
- Afrikaa
- Afreka
- Afryka
- Àfrica
- África
- Afrika
- Africa
- Africa
- Африка
- Afurika
- अफ्रीका
- Африка
- Àfrica
- Africae
- Afrihkká
- Afrîka
- Afrika
- Africa
- Afrika
- Afrika
- Aferika
- Afrika
- Afrika
- Африка
- Í-Afríka
- Afrikoa
- Afrika
- Afrika
- Afrika
- Afrika
- ஆப்பிரிக்கா
- ఆఫ్రికా
- Áfrika
- Африқо
- ทวีปแอฟริกา
- Afrika
- Aprika
- ʻAfelika
- Aprika
- Afrika
- Африка
- افریقہ
- Afrika
- Àfrica
- Châu_Phi
- Afrika
- Afrike
- Afrig
- IAfrika
- אפריקע
- Afrika
- 非洲
 |
del.icio.us |
 |
Digg |
 |
Furl |
 |
|
 |
Rojo |
| Add to OnlyWire |
Afrika hirugarren kontinenterik handiena da. 30.244.050 km2 dauzka eta Lurraren ehuneko 20.3an hedatzen da. 800 milioi biztanle dauzkalarik munduko biztanleriaren zazpirena du.
Sudan herrialderik handiena eta Seychelleak txikiena.
Mediterraneo Itsasoak iparraldean, Ozeano Atlantikoak mendebaldean eta Indiar Ozeanoak ekialdean inguratzen dute.
Antzinako erromatarrek Africa Terra "Afrikarren lurra" (Afer, Afri "Afrikar") - kontinenteko iparraldeko zatiari (gaur egun Tunisia deitzen diogunari) deitzen zioten. Afer izenaren oinarria, dirudienez, arabieraren Aferrean datza, eta hautsa esan nahi du; Afridietarren tribukoak, iparraldeko Kartagoko aldean bizi ziren. Grekeraz aphrike hitzak "hotzik gabekoa" esan nahi du eta latinez "eguzkitsua".
Eduki-taula |
Geografia
Sakontzeko, irakurri: Afrikako geografia
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
| Egin klik detailea ikusteko | ||
Wangari Maathai (1940-) ekintzaile keniarra 2004an bihurtu zen Bakearen Nobel saria lortzen Afrikako lehen emakume, ingurugiroaren aldeko lanagatik.
Mendiak
- Kilimanjaro (Tanzania): 5.889 m.
- Kenya (Kenya): 5.184 m.
- Stanley (Uganda/Kongoko Errepublika Demokratikoa): 5.065 m.
- Ras Dashen (Etiopia): 4.543 m.
- Meru (Tanzania): 4.558 m.
- Karisimbi (Ruanda/Kongoko Errepublika Demokratikoa): 4.507 m.
- Elgon (Uganda/Kenya): 4.321 m.
- Kamerun (Kamerun): 4.095 m.
- Toubkal (Maroko): 4.167 m.
Ibaiak
Lakuak
- Victoria (Kenya/Tanzania/Uganda): 69.485 km2.
- Tanganyika (Tanzania/Kongoko Errepublika Demokratikoa/Burundi/Zambia): 32.893 km2.
- Malawi (Tanzania/Malawi/Mozambike): 30.044 km2.
- Turkana (Kenya): 6.405 km2.
- Albert (Uganda/Kongoko Errepublika Demokratikoa): 5.299 km2.
- Kioga (Uganda): 4.403 km2.
Historia
Afrika gizakiaren sorlekua da. Munduko historiaren zatirik handienetan zehar ez zeukan inolako estaturik, baizik eta tribu anitz eta erreinuak eta sendiak bizi ziren. XIV. mendean esploratzaile europarrak heldu ziren. Nagusiak erosiz milioka harrapatu eta lan egitera behartu zituzten munduan zehar, gaur egun esklabo-merkataritza deritzonean.
XIX. mendean Europako estatu inperialak kolonizatze-lasterketa batetan hasi ziren eta kontinentearen zatirik handiena hartu zuten, Afrikako Banaketa izeneko prozesuan, eta estatu kolonial berriak sortu. Egoera honek Bigarren Mundu Gerraren amaiera arte iraun zuen.
Orduz geroztik estatu horiek guztiek independentzia eskuratu zuten, oraindik lortu ez duen Mendebaldeko Sahara izan ezik, eta, gaur egun, 30 estatu dauzka. Gehienek kolonizatze-prozesuan sortutako mugak dituzte eta hau etengabeko arazoen iturria izan da. 2001ean Afrikar Batasuna sortu zuten.
Kultura
Literatura
Sakontzeko, irakurri: Afrikar literatura
Afrikar idazleen artean, aipatzekoak dira Nagib Mahfuz (1911-2006) eta Wole Soyinka (1934-), beste batzuen artean.
Musika
- Ali Farka Toure (1939-2006), abeslari eta musikaria.
Afrikako estatuak
|
|
Herrialdeak: |
|
|
Herrialdeak: |
|
|
Herrialdeak: |
|
|
Herrialdeak: |
|
|
Herrialdeak: |
.svg){kind=small}
Demografia
Herrialderik populatuenak
- Nigeria: 129.934.911 biztanle (141 bizt./km2).
- Egipto: 70.712.345 biztanle (71 bizt./km2).
- Etiopia: 67.673.031 biztanle (60 bizt./km2).
- Kongoko Errepublika Demokratikoa: 55.225.478 biztanle (24 bizt./km2).
- Hegoafrika: 43.647.658 biztanle (36 bizt./km2).
- Tanzania: 37.187.939 biztanle (39 bizt./km2).
- Sudan: 37.090.298 biztanle (15 bizt./km2).
- Aljeria: 32.277.942 biztanle (14 bizt./km2).
- Maroko: 31.167.783 biztanle (70 bizt./km2).
- Kenia: 31.138.735 biztanle (53 bizt./km2).
Hiririk handienak
- Lagos (Nigeria): 8.029.200 biztanle.
- Kairo (Egipto): 7.764.700 biztanle.
- Kinshasa (Kongoko Errepublika Demokratikoa): 6.301.100 biztanle.
- Alexandria (Egipto): 3.806.300 biztanle.
- Casablanca (Maroko): 3.344.300 biztanle.
- Abidjan (Boli Kosta): 3.310.500 biztanle.
- Kano (Nigeria): 3.248.700 biztanle.
- Ibadan (Nigeria): 3.078.400 biztanle.
- Lurmutur Hiria (Hegoafrika): 2.686.000 biztanle.
- Addis Abeba (Etiopia): 2.638.500 biztanle.
Etnografia
Etniak
Hizkuntzak
Ingeles | Frantses | Portuges | Arabiera | Swahili | Fulfulde | Hausa | Lingala | Afrikaans | Yoruba | Xhosa | Sotho
Ekonomia
Meatzaritzari dagokionez, Hegoafrikak ditu munduko erreserba handienetakoak urre eta diamantezkoak. Bestela, hainbat herrialde aberatsak dira aluminio, burdin, platino eta titanioa ustiatuz.
Kirolak
Atletismoa
Futbola
Futbola talde-kirolik nagusia da Afrikan. Bertako jokalari askok arrakasta lortu dute Europako txapelketetan, hala nola Samuel Eto'o, Claude Makelele edo Pierre Webo.
Kontinente mailan, Afrikako Nazioen Kopa da txapelketa nagusia. Egiptok 6 aldiz eta Kamerunek eta Ghanak 4naz irabazi dituzte (2008 arte).
Ikus, gainera
Kanpo loturak
Afrikako Batasunaren webgunea
"Mundo Negro" aldizkaria- "En clave de Africa" bloga
- Afrikako hiririk handienen zerrenda (Ingelesezko Wikipedian)
| Afrikako herrialde eta lurraldeak (Nazio Batuen azpi-eskualdeka) | |||
Iparraldeko Afrika |
Aljeria • Egipto • Libia • Maroko • Mendebaldeko Sahara • Sudan • Tunisia | Mendebaldeko Afrika |
Benin • Burkina Faso • Boli Kosta • Cabo Verde • Gambia • Ghana • Ginea • Ginea Bissau • Liberia • Mali • Mauritania • Niger • Nigeria • Senegal • Sierra Leona • Togo |
Erdialdeko Afrika |
Angola • Afrika Erdiko Errepublika • Ekuatore Ginea • Gabon • Kamerun • Kongoko Errepublika • Kongoko Errepublika Demokratikoa • Sao Tome eta Principe • Txad | Ekialdeko Afrika |
Burundi • Djibuti • Eritrea • Etiopia • Kenya • Komoreak • Madagaskar • Malawi • Maurizio • Mozambike • Ruanda • Seychelleak • Somalia • Tanzania • Uganda • Zambia • Zimbawe |
Hegoaldeko Afrika |
Botswana • Hego Afrika • Lesotho • Namibia • Swazilandia | Menpeko lurraldeak eta bestelakoak: |
Erresuma Batua: Santa Helena • Espainia: Kanariar Uharteak • Melilla • Zeuta • Frantzia: Mayotte • Réunion • Portugal: Madeira |
 Afrika-Eurasia |
 Amerika |
 Eurasia |
 Ozeania |
||||||||||||||||||||||||
Afrika |
 Antartika |
 Asia |
 Ozeania |
 Ipar Amerika |
 Hego Amerika |
||||||||||||||||||||||
|
Gondwana • Laurasia • Pangea • Pannotia • Rodinia • Columbia • Kenorland • Ur • Vaalbara |
|||||||||||||||||||||||||||
|
Kontinente mitiko eta teorizatuak Atlantida • Kerguelen goi ordokia • Lemuria • Mu • Terra Australis • Zeelandia |
|||||||||||||||||||||||||||
Article keywords: south africa, nude africa, map of africa, west africa, aids in africa, map of south africa, out of africa, africa history, africa child,