Latin

Article on other languages:

• Latyn
• Latein
• ሮማይስጥ
• Latín
• Lǣden
• لغة_لاتينية
• ܠܫܢܐ_ܠܛܝܢܝܐ
• Llatín
• Latın_dili
• Latein
• Tataramon_na_Latin
• Лацінская_мова
• Латински_език
• লাতিন_ভাষা
• Latin
• Latinski_jezik
• Llatí
• Lá-dĭng-ngṳ̄
• Pinulongang_Latin
• Lingua_latina
• Latina
• Лати́ньскъ_ѩꙁꙑ́къ
• Латтин_чĕлхи
• Lladin
• Latin
• Latein
• Latinki
• Λατινική_γλώσσα
• Latin
• Latina_lingvo
• Latín
• Ladina_keel
• Latin
• زبان_لاتین
• Latina
• Latin
• Latin
• Lenghe_latine
• Latynsk
• Laidin
• Laideann
• Lingua_latina
• Latinañe'ẽ
• Ladjyn
• לטינית
• लातिनी_भाषा
• Latinski_jezik
• Łaćonšćina
• Latin_nyelv
• Լատիներեն
• Lingua_latin
• Bahasa_Latin
• Latína
• Lingua_latina
• ラテン語
• Basa_Latin
• ლათინური_ენა
• Kilatini
• 라틴어
• Zimanê_Latînî
• Latin
• Lingua_Latina
• Lingua_Latina
• Latäin
• Latien
• Lengua_latinn-a
• Latin
• Latina
• Lotynų_kalba
• Latīņu_valoda
• Latina
• Латински_јазик
• ലാറ്റിന്‍
• लॅटिन_भाषा
• Bahasa_Latin
• Latintlahtōlli
• Lengua_latina
• Latiensche_Spraak
• ल्याटिन_भाषा
• Latijn
• Latin
• Latin
• Latinum
• Latîn
• Латинаг_æвзаг
• Łacina
• Latim
• Latin_simi
• Latin
• Limba_latină
• Латинский_язык
• Латыын_тыла
• Limba_latina
• Lingua_latina
• Laitin_leid
• Latinski_jezik
• Latin_language
• Latinčina
• Latinščina
• Gjuha_latine
• Латински_језик
• Basa_Latin
• Latin
• Kilatini
• Uaćina
• இலத்தீன்
• Забони_лотинӣ
• ภาษาละติน
• Wikang_Latin
• Tok_Latin
• Latince
• Латинська_мова
• Lotin_tili
• Łéngoa_latina
• Latinh
• Latén
• 拉丁文
• לאטיין
• Ede_Latini
• 拉丁语

	del.icio.us
	Digg
	Furl
	Reddit
	Rojo
	Add to OnlyWire

Latina lingua latina
Non mintzatzen den:	Vatikano Hiria, antzina Erromatar Inperioan
Eskualdea:	-
Guztira hiztunak:	-
Rankina:	-
Hizkuntza familia:	Indoeuroparra  Italikoa   Latino-Faliskarra    Latina
Estatus ofiziala
Hizkuntza ofiziala:	Vatikano Hiria erabilera jakin batzuentzat, baina ez egunerokoa
Araugilea:	arautu gabea
Hizkuntza kodeak
ISO 639-1:	la
ISO 639-2:	lat
ISO 639-3:	lat
Latinez mintzatzen ziren eskualdeak
Oharra: baliteke orri honek NAF fonetika ikurrak edukitzea Unicoden.

Latina antzinako hizkuntza bat da, hasiera-hasieran Erroma inguruko Lazio eskualdekoa, baina askoz ere gehiago hedatu zen, ordea, Errepublika eta Inperio Erromatarraren hizkuntza ofizial bilakatu zenean.

Latina dute jatorri egungo hizkuntza askok, hala nola, gaztelaniak (330 milioi hiztun), portugesak (200 milioi), frantsesak (130 milioi), italierak (70 milioi), errumanierak (28 milioi), katalanak (9,5 milioi), galizierak (3 milioi), okzitanierak (2 milioi) eta beste hainbatek. Euskarak ere asko zor dio, gutxi gorabehera hiztegiaren % 20 latinetikoa baita.

Historia

Sakontzeko, irakurri: Antzinako Erroma

Duenos inskripzioa,
K.a. VI. mendeko testu bat, latinez ezagutzen den zaharrena

Erromatarren jatorrizko hizkuntza latina zen. Alfabetoa ere garatu zuten, grekozkoan oinarrituta. Iritsi zaigun literatura gehiena latin klasikoan dago idatzia, hau da, K. a. I. mendeko latin dotoreaz, baina jende arruntak latin arruntean hitz egiten zuen. Denboraren poderioz, bi hizkera motak banandu eta bakoitzak bere hiztegia, gramatika zein ahoskera garatu zuen. Inperioaren hedapenak hizkuntza ere zabaldu eta sakabanatu zuen, mendeekin batera, hizkuntza garatu eta zatitu baitzen.

Grekoa, hala ere, goi-mailakoen hizkuntza bilakatu zen, erromatarrek ikasten zuten literatura gehiena hizkuntza hartan baitzegoen: ekialdeko erdian, Bizantziar Inperioa izango zen eremuan, latina ordezkatu zuen.

Latina hizkuntza hila bada ere, hiztunak ditu. Eliza Katolikoak mezetarako erabili ohi zuen eta Vatikano Hiriko hizkuntza ofiziala da oraindik ere. Erabilpen arruntik ez duen arren, mende askotan zehar Europako nazioarteko hizkuntza izan zen, unibertsitatean eta diplomazian mintzatua. XIX. mendean frantsesak haren lekua hartu zuen eta XX.ean, ingelesak. Hala ere, pisu handia du egun ere, erlijio, lege zein zientzia-hiztegietan.

Gramatika

Lankide bat edo gehiago lanean ari da artikulu honen atal hau hobetzeko Hori dela eta, posible da edukian edo formatuan hutsune batzuk izatea. Mesedez, aldaketa handi bat egin baino lehen, kontaktatu beraiekin euren lankide orrian edo artikuluaren eztabaida orrian erredakzioa koordinatzeko. Mila esker.

Bost deklinabide eredu daude izenetarako, genitiboaren bukaeraren arabera bereiziak. Deklinabide bakoitzean hitzen lexemei edo erroei hainbat bukaera gehitzen zaizkie.

1. deklinabidea

Lehen deklinabideko hitzen genitiboaren bukaera -ae da. Genitiboaren forma izen enuntziatutik har dezakegu; adibidez, poeta, poetae, m ~ poeta, koplakaria; lehen hitza (poet-a) nominatibo kasuan dago; bigarrena (poet-ae), berriz, genitiboan. Lehen deklinabideaz izen maskulinoak deklinatzen dira gehienbat.

2. deklinabidea

Bigarren deklinabideko hitzen genitiboaren bukaera -i da. Adibidez: dominus, domini, m ~ jaun. Bigarren deklinabideaz baliatuz, izen maskulino zein femeninoak deklina daitezke; neutrozko forma ere badago.

Bigarren deklinabidean, magister, magistri, m ~ irakaslea bezalako izenak agertzen dira, nahiz eta maskulinoa izan erromatarrentzat hitz egiterako orduan errazago zelako aldaketa batzuk jasan dituztenak.

Haietaz aparte, izen neutroak daude bigarren deklinabidean: templum, templi, n ~ tenplua.

Hizkuntza honek bere Wikipedia du. Bisita ezazu.