Paris

Article on other languages:

• Parys
• Paris_(Stadt)
• ፓሪስ
• Paris
• باريس
• París
• ܦܪܝܣ
• Paris
• París
• Paris
• প্যারিস
• Париж
• Горад_Парыж
• Paris
• Paris
• Paris
• ཕ་རིས
• Pariz
• Pariz
• Париж
• París
• Парис
• Paris
• Paříž
• Paris
• Paris
• Paris
• Paris
• Paris
• Pariis
• Παρίσι
• Paris
• Париж_ош
• París
• Parizo
• Paris
• پاریس
• Paris
• Paris
• Parys
• Parîs
• Páras
• 巴黎
• Paarys
• Paris
• París_-_Paris
• 파리_시
• Palika
• Փարիզ
• पेरिस
• Pariz
• Paris
• Paris,_Francia
• Paris
• Paris
• Париж
• París
• Parigi
• פריז
• Paris
• Paris
• ಪ್ಯಾರಿಸ್
• პარიზი
• Париж
• Paris
• Париж
• Paris
• Париж
• Parîs
• Paris
• Lutetia
• Parīze
• Paräis
• Paryžius
• Pariggi
• Paries
• Pari
• Paris
• Paris
• Párizs
• Париз
• Paris
• പാരിസ്
• पॅरिस
• Paris
• Парис
• ပဲရစ်
• Parisi
• Paris
• Parijs
• पेरिस
• パリ
• Parigge
• Paris
• Paris
• París
• Parij
• ਪੈਰਿਸ
• پاريس
• Paris
• Paris
• Paryż
• Paris
• Paris
• Paris
• Paris
• Paris
• Paris
• Париж
• Paris
• Parigi
• Paris
• Parisi
• Pariggi
• Paris
• Paríž
• Парижь
• Pariz
• Paryž
• Paris
• Париз
• Pariz
• Pariisi
• Paris
• Paris
• பாரிஸ்
• Paris
• París
• ปารีส
• Paris
• Париж
• Paris
• Париж
• Париж
• پیرس
• Parixe
• Paris
• Paris
• Parys
• Paris
• Paris
• פאריז
• Paris
• 巴黎

	del.icio.us
	Digg
	Furl
	Reddit
	Rojo
	Add to OnlyWire

Artikulu hau Frantziako hiriburuari buruzkoa da, beste esanahientzat ikus Paris (argipena)

Paris
Frantziako Uhartea
Izen ofiziala	Paris
Antolaketa Estatua Eskualdea Departamendua Barrutia	Frantzia Frantziako Uhartea Paris (75) 20 barrutiko burua
Posta-kodea	75001-75020 eta 75116 75056 edo 75101-75116 (INSEE kodea)
Koordenatuak	48°51′39″N 2°20′43″E / 48.86083, 2.34528 (Paris) Koordenatuak: 48°51′39″N 2°20′43″E / 48.86083, 2.34528 (Paris)
Garaiera	33 m
Eremua	10.540 ha = 105,40 km2
Biztanleria	2.144.700 (2005)
Dentsitatea	20.330 bizt/km2
Aglomerazioa	parisko aglomerazioa
Sorrera	Parisii galiar herrixka
Herritarra	paristar
Alkatea	Bertrand Delanoë (PS) (2001-2008)
www.paris.fr

Paris Frantziako hiriburua da, herrialdearen iparraldean kokatuta dago; Sena ibaiaren ertzeetan. Hiriko biztanleria osoa 2.153.600 biztanletakoa da, baina bere gune metropolitarra 12.067.000 milioi pertsonetakoa da, Europar Batasuneko handiena, "Frantziako uhartea" Île-de-France eskualdean kokatuta.

Paris gaur eguneko ekonomia gunerik garrantzitsuenetarikoa da, eta bere eragina politikan, artean, komunikabideetan, aisialdian, zientzian eta modan izugarrizkoa da, munduko metropolirik inportanteena delarik.

Eiffel Dorrea, hiriaren nazioarteko ikurra

Pariseko eskualdea Île-de-France, Frantziako ekonomia-gunearen hiriburua da. 500,8 bilioi eurorekin, Frantziako Barne Produktu Gordina-BPGaren laurdena sortzen du. La Défense, Europako negozio-distriturik handiena, Frantziako enpresen erdiaren egoitza nagusia da, eta munduko 100 enpresarik handietik 20rena ere. Era berean, UNESCO edota OCDE bezalako enpresen egoitzagune ere bada hiriburu frantsesa.

Paris munduko turismo helmuga nagusia da, 30 milioi turistek bisitatzen baitute urtero. Intereseko leku asko daude hirian, Eiffel Dorrea, Notre-Dame eliza, Garaipen Arkua, Sacré Coeur basilika. . .esaterako. Horrez gain, Louvre eta Orsay museoak errekonozimendu internazionala ere badute, baita Disneyland Resort Paris parkea ere.

Parisek Europako aireporturik modernoena edukiko du urte gutxi barru, Charles de Gaulle Aireportuaren birmoldaketa burutu ostean.

Historia

 Sakontzeko, irakurri: Parisko historia

Pariseko mapa historikoa

Parisii galiar herriak menperatzen zuen gaur egungo Parisko eremua Julio Zesarren tropak Paris bisitatu zutenean. Uste da Parisiiek fundatu zutela hiria K. a. 250 eta 200 urteen bitartean, baina ezezaguna da hiriaren lehenengo kokapena.

K. a. 52. urtean, erromatarrek hiria bereganatzen dutenean, Lutetia izendatu eta Sena ibaiaren ezkerraldean berreraiki zuten I.mendean. Paris izena IV. mendean jaso zuen hiriak eta Klodoveok, frankoen buruzagiak, bihurtu zuen hiriburu 508.urtean, erromatarrak garaitu ostean. IX. mendean zehar harresiak eraiki ziren eskuinaldeko ertzean, ezkerrekoa desagertu baitzen.

Filipe Augustoren erregealdian (1190-1220), Paris bihurtu zen erreinuaren hiriburu, eta harresi handiago bat eraiki. XIV. mendean, Karlos V.ak (1371-1380) beste harresi nagusiago bat eraiki zuen hiriaren defentsarako.

XVI. mendearen amaiera eta XVII. mendearen hasiera bitartean, Henrike IV.ak lehenengo multzo arkitektonikoak eraikiarazi zituen, hala nola Place des Vosges. Bere oinordekoa Luis XIII.ak harresia luzatu zuen eta Luis XIV.ak aipatutako harresia bota eta bere ordez bulebar handiak eraiki. XVIII. mendearen amaieran Frantziako Iraultzak gogotsu jo zuen Frantzia osoa baina batez ere bere hiriburua, Paris; eta bertan jazo ziren lehenengo mugimendu herrikoiak, Bastillako kartzelaren hartzea esaterako.

Bastilla kartzelaren hartzea

Horren ondoren, Napoleon Bonaparte jeneralak bere burua enperadore izendatu ostean, Paris bihurtu zuen Inperioko hiriburu. Luis Filiperen agintaldian, hiria inoiz baino lasterrago hazi zen. Napoleon III.aren agintaldian hiriaren transformaziorik garrantzitsuena burutu zen. Enperadoreak Haussmann baroia bultzatu zuen Paris momentuko hiririk modernoena bihurtzeko. Hiri zaharra suntsitu eta bulebar handiak eta eraikin modernoak eraiki ziren, Garnier opera haien artean. Ur-hornikuntza berriak burutu ziren, baita beste lan publiko asko ere. Paris, XIX. mendearen bigarren erdialdean, hainbat eta hainbat Nazioarteko Erakusketaren egoitza izan zen. Haien artean garrantzitsuena 1889koa da, iraultzaren lehenengo mendeurrena ospatzeko burutu zena. Ekitaldi honetarako eraiki zen Eiffel Dorrea, hasiera baten denboraldi baterako eraiki zena eta oraindik ere zutik dirauena. XX. mendean Pariseko metroaren lanak hasi ziren.

1940an, Wehrmacht-ak (Alemaniako armadak) konkistatu zuen hiria, Bigarren Mundu Gerran, hain zuzen ere. Okupazio-armadak administratu zuen Paris, eta lau urteren buruan abandonatu zuten hiria, hondamendi handirik sortu gabe (beste hiri europar sufritutako horrenbeste ez, behintzat). François Mitterrand presidentearen administraziopean, 80 eta 90ko hamarkadaren hasieran, hiriaren hirigintzak eta azpiegiturek berrikuntza handia jaso zuten. Hiriko gune zail berritu ziren (La Villette eta ezkerraldea, esaterako), eraikin esanguratsu ugari eraiki ziren (Liburutegia Handia, Arche de la Défense edota Musée d'Orsay), eta Louvreko Museoa guztiz eraberritu zen.

Pariseko historiari buruzko beste datu batzuk

• Kristo aurreko I. mendean, erromatarrek Lutetia deitzen zuten.
• 1789ko uztailaren 14an Frantziako Iraultza hasi zen, bertako Place de la Bastillen.
• 1871ko Pariseko Komuna
• 1889an Eiffel Dorrea inauguratu zuten.
• 1900ean Parisek Joko Olinpikoak lehenengo aldiz antolatu zituen.
• 1924an hiriak bigarren aldiz Olinpiar Jokoak antolatu zituen.
• 1944ko abuztuaren 19an soldadu aliatuek hiria askatu zuten alemaniar naziengandik.
• 1968ko maiatzean ikasleek iraultza ezaguna burutu zuten "Quartier Latin" izeneko auzoan.

Geografia

Seine edo Sena ibaia Paris-en ardatz naturala da eta, alde bietan, hiria ondoko muinoek inguratzen dute:

• Eskuinaldeko ibai-ertzean: Montmartre (130 m), Belleville (128 m), Ménilmontant (108 m), Buttes-Chaumont (80 m), Passy (71 m) eta Chaillot (67 m).
• Ezkerraldeko ibai-ertzean: Montparnasse (66 m), Butte aux Cailles (62 m) eta Montagne Sainte-Geneviève (61 m).

Pariseko ikuspegi partziala

Banaketa administratiboa

 Sakontzeko, irakurri: Parisko barrutiak

Parisko hirigunea 20 arrondissement edo barrutitan banatuta dago, erdigunetik hasita erlojuaren orratzen arabera kanporantz kiribiltzen direnak. Barruti hauek 1860an sortu zituen Napoleon III.ak.

(a) 1, 2, 3 eta 4 barrutiak guztira: 102.300 biztanle (18.301 bizt/km²)

Biztanleria

Ekonomia

Pariseko La Défense auzo ekonomikoa

La Défense auzoko ikuspegi orokorra

Paris munduko ekonomiaren erdigune garrantzitsu bat da. 2006 urtean, Pariseko eskualdeko BPGa (Barne Produktu Gordina), 628,9 bilioi dolarretakoa izan zen. Beraz, eskualde honen ekonomia Holandako ekonomia bezain handia da.

Pariseko BPGa munduko laugarren postuan kokatuta dago, Tokio, New York eta Los Angeles hirien ostean beti ere. Era berean, Pariseko eskualdea munduko 20. gune metropolitanorik handiena da.

Pariseko ekonomia oso anitza da eta oraindik ere espezializazio-eza handia du (Los Angeles, Londres edo New York ez bezela, lehenengo hiria zinema-industriari begira baitago, eta azkenengo biak zerbitzu finantzieroei). Batez ere zerbitzu-ekonomia bat da Parisena, eta Île-de-France eskualdeak sortzen duen BPG-ren erdia produzitzen da hiriburuan bertan. Goi-mailako teknologia da hiriaren ezaugarrietako bat.

Gaur egun, Paris-eko ekonomiaren ardatzak ez dira bakarrik hiriburuaren udalean garatzen, baizik eta inguratzen duten gune-periferiko guztietan. Hortaz, ofizina eta enpresa-egoitza berri gehienak Hauts-de-Seine deituriko eskualdean kokatuta daude, Opera, La Défense eta Val de Seine distrituekin bat Pariseko ekonomiagune delarik. Hauts-de-Seine eskualdea hiriburuaren zabalgune bat bihurtu da, eta bertan 873,775 pertsonek egiten zuten lan 2005ean. Urte berean, 1,653,551 pertsona ziharduten Parisen bertan.

Pariseko eskualdean, Frantziako ekoizpen industrialaren laurden bat produzitzen da, eta mota guztietako makineriak ekoizten dira. Era berean, luxuzko-artikuluak ere ohikoak dira Parisen, goi-mailako moda, perfumeak edo bitxiak, esaterako. Le Havre portu atlantiarra ere Pariseri lotuta egon ohi da.

Azkenik, aipatu beharra dago Paris gune turistiko garrantzitsua dela, urtean-urtean 30 milioi turista baino gehiago jasotzen baititu.

Ikustekoak

Paris, Senaren ibaiertzak1 Gizateriaren Ondarea - UNESCO
Notre-Dame katedrala Senaren ertzean.
Mota	Kulturala
Irizpideak	i, ii, iv
Erreferentzia (ID)	600
Kokapena	Frantzia
Eskualdea2	Europa / Ipar Amerika
Izen ematea	1991 (XV. bilkura)
1 Izen ofiziala UNESCO-ren arabera (euskaratua) 2 Sailkapena UNESCO-ren arabera

Enparantzak

• Place de la Bastille.
• Place Charles-de-Gaulle (lehenago, Place de l'Étoile deituta): Erdian, Garaipen Arkua edo Arc de triomphe dago..
• Place de la Concorde: Bertan, Obelisko famatua dago.
• Place de Grève edo place de l'Hôtel-de-Ville.
• Place du Parvis-Notre-Dame: Bertan dago Notre Dame katedrala.
• Place des Pyramides: Erdian Jeanne d'Arc-en brontzezko estatua dago. Tuileries-eko lorategia gertu dago.
• Place de la République.
• Place Saint-Michel: Quartier Latin-en dago (6. arrond.).
• Place des Victoires (1.-2. arrond.).
• Place des Vosges (3.-4. arrond.).

Kaleak

• Champs-Élysées etorbidea (8. arrondissement): Ia 3 km-ko luzera dauka, La Concorde eta Charles de Gaulle plazak lotuz. "Ardatz historikoa" edo Axe historique izena hartzen du, hiriko leku enblematikoak konektatzen dituelako: Louvre-ko piramidea, Carrousel-eko Arc de Triomphe, Tuileries-eko lorategia, l'Obélisque, l'Arc de Triomphe eta l'Arche de la Défense modernoa.

Zinema, jatetxe, taberna eta denda ugari daude etorbidearen alde bietan. 1975etik, Tour de France txirrindulari lasterketa ezaguna bertan amaitzen da.

• Rue Fontaine: 9. arrondissement-ean.
• Rue des Martyrs: 9.-18. arrond.
• Rue de la Paix (2. arrond.): Ezaguna da bertan dauden bitxitegiengatik.
• Rue Saint-Denis (1.-2. arrond.): Hiriko zaharrenetarikoa da, erromatar inperioaren garaian eraikia baitago, hain zuzen ere.
• Boulevard Saint-Michel (5.-6. arrond.).
• Rue de Saint-Pétersbourg (8. arrond.).
• Rue de l'Université (7. arrond.).

Eraikin publikoak

Bihotz Sakratuaren Eliza

• Eiffel Dorrea: 1889an inauguratuta, urte hartako Erakusketa Unibertsalerako. Webgune ofiziala
• Bihotz Sakratuaren Eliza edo Sacre Coeur.
• L'Arc de triomphe.
• Hôtel de Ville.
• L'hôtel des Invalides.
• Notre Dame katedrala.
• L'Opéra Garnier.
• L'Opéra Bastille.
• L'Opéra comique.
• Palais de Chaillot.
• Palais de Justice et Conciergerie.
• Palais Royal.
• Palais de Versailles.

• Museoak eta monumentoak

Unibersitateak

• Sorbona Parisko Unibertsitatea (La Sorbonne).
• Université de Marne la Vallée.
• Université de Cergy-Pontoise.
• Université d'Evry-Val d'Essonne.
• Université de Versailles Saint-Quentin-En-Yvelines.

Parkeak

• Parc de Belleville.
• Parc de Bercy.
• Le bois de Boulogne.
• Parc Georges Brassens.
• Parc des Buttes-Chaumont.
• Parc André Citroën.
• Jardin du Luxembourg.
• Champ-de-Mars (7. arrond.): Eiffel Dorrea eta Eskola militarraren artean dago.
• Parc Monceau.
• Parc Montsouris.
• Jardin des Tuileries.
• Parc de la Villette.
• Le bois de Vincennes.

Garraioak

• Metroa: 16 linea, 200 kilometro eta 297 geltoki.
• RER (Réseau Express Régional): A, B , C, D. E eta F Lineak.

Geltokiak

• Charles de Gaulle Aireportua.
• Châtelet - Les Halles.
• La Défense.
• Gare de Lyon.
• Gare du Nord.
• Orly Aireportua.
• Versailles.
• Orsay-Ville.

Beste leku batzuk

• Paris Webcam !
• Pariseko Eskual Etxea - La Maison Basque de Paris: Avenue Gabriel Peri, 59.

Musika

• Aretoak: Palais Garnier edo Parisko Opera.
• Orkestrak: Frantziako Orkestra Nazionala.

Paristar ezagunak

• Charles Gounod (1818-1883), musikagilea.
• Edouard Manet (1832-1883), margolaria.
• Claude Monet (1840-1926), margolaria.
• Paul Gauguin (1848-1903), margolaria.
• Marcel Proust (1871-1922), idazlea.
• Louis Aragon (1897-1982), idazlea.
• Jacques Lacan (1901-1981), psikiatra.
• Jean-Paul Sartre (1905-1980), idazlea.
• "Rob-Vel" (1909-1991), komikigilea.
• Edith Piaf (1915-1963), abeslaria.
• Jon Mirande (1925-1972), euskal idazlea.
• Rene Goscinny (1926-1977), komikigilea.
• Guy Debord (1931-1994), filosofo marxista, idazle eta zinema-zuzendaria.
• Brigitte Bardot (1934 - ), aktorea.

Hedabideak

Aujourd'hui en France, France Soir, La Croix, La Tribune, Les Echos, Le Figaro, Le Monde, Le Monde diplomatique, L'Humanite eta Liberation ditugu hiriko egunkari orokorrik garrantzitsuenak.

Kirol egunkari nagusia L'Equipe dugu.

Kirolak

Paris Saint-Germain FC hiriko futbol talde nagusia da, eta Racing Club de France ere historikoki garrantzitsua izan da.

Kanpo loturak

• Pariseko webgune ofiziala
• Le Monde egunkariko webgunea
• Le Figaro egunkariko webgunea
• Le Monde Diplomatique egunkariko webgunea
• Liberation egunkariko webgunea
• Régie Autonome des Transports Parisiens (RATP)
• SNCF-Ile de France

Commonsen fitxategi gehiago dago honi buruz: Paris

	Frantziako departamenduak
Frantzia metropolitarra : 01 Ain 02 Aisne 03 Allier 04 Proventza Garaiko Alpeak 05 Alpe Garaiak 06 Itsas Alpeak 07 Ardèche 08 Ardenak 09 Ariège 10 Aube 11 Aude 12 Aveyron 13 Bouches-du-Rhône 14 Calvados 15 Cantal 16 Charente 17 Itsas Charente 18 Cher 19 Corrèze 2A Hego Korsika 2B Korsika Garaia 21 Côte-d'Or 22 Côtes-d'Armor 23 Creuse 24 Dordoina 25 Doubs 26 Drôme 27 Eure 28 Eure-eta-Loir 29 Finistère 30 Gard 31 Garona Garaia 32 Gers 33 Gironda 34 Hérault 35 Ille-eta-Vilaine 36 Indre 37 Indre-eta-Loira 38 Isère 39 Jura 40 Landak 41 Loir-eta-Cher 42 Loira 43 Loira Garaia 44 Loira Atlantikoa 45 Loiret 46 Lot 47 Lot-eta-Garona 48 Lozère 49 Maine-eta-Loira 50 Manche 51 Marne 52 Marne Garaia 53 Mayenne 54 Meurthe-eta-Mosela 55 Mosa 56 Morbihan 57 Mosela 58 Nièvre 59 Iparraldea 60 Oise 61 Orne 62 Pas-de-Calais 63 Puy-de-Dôme 64 Pirinio Atlantikoak 65 Pirinio Garaiak 66 Ekialdeko Pirinioak 67 Rhin Beherea 68 Rhin Garaia 69 Rodano 70 Saône Garaia 71 Saône-eta-Loira 72 Sarthe 73 Savoia 74 Savoia Garaia 75 Paris 76 Itsas Sena 77 Sena-eta-Marne 78 Yvelines 79 Deux-Sèvres 80 Somme 81 Tarn 82 Tarn-eta-Garona 83 Var 84 Vaucluse 85 Vendée 86 Vienne 87 Vienne Garaia 88 Vosges 89 Yonne 90 Belfort Herrialdea 91 Essonne 92 Senako Gainak 93 Sena-Saint-Denis 94 Val-de-Marne 95 Val-d'Oise Itsasoz haraindiko departamenduak : 971 Guadalupe 972 Martinika 973 Guiana 974 Reunion (depart bakarreko eskualdeak) Itsasoz haraindiko kolektibitateak : 975 Saint-Pierre eta Mikelune 984 Lurralde austral eta antartikoak 985 Mayotte 986 Wallis eta Futuna 987 Frantziar Polinesia 988 Kaledonia Berria --- Saint Barthelemy --- Saint Martin

Article keywords: paris exposed, paris hilton private photo, paris hilton sex tape, paris hilton photo, paris hotel, hilton paris, britney car hilton paris picture spear uncensored, paris hilton sex video, paris hilton and britney spears,